Mörgen is t al weer 4 maai, de dag woarop wie de mìnsen, dij in en deur de leste wereldoorlog omkomen binnen, gedinken. De lu van t verzet en de Jeuden, mor ook ale jonge mìnsen, dij veur ons laand vochten hebben. En nait te vergeten ale manlu en vraauwlu en kinder, dij zo mor uut onverschilleghaid of uut grammieterghaid doodschoten binnen.
Der lopt n rood spoor deur dij vief joar hìn, n spoor van bloud.
t Is goud dat wie ieder joar op 4 maai weer even bie dat spoor stil stoan blieven, nait allain om ons doden te gedinken, mor óók om nkander te beloven, dat t nooit weer zo worden mag as in dij tied. Op 4 maai bin ik aallied n zetje op t Jeudenkerkhof op nummer aine, bie Ommelanderwieke.
t Is doar n ainzoam en verloaten stee. De wind flustert en zoezelt deur de kerkhofbomen hìn, net of d’aiveghaid doar oam hoalt. Hier ligt n dail van t olle volk begroaven, dat vrouger uut t Jeudenlaand votjagd is en over d’haile wereld verspraaid wer. Ook in dizze kontraainen: der hebben hail wat Jeuden bie ons woond. Wie konden z’aalmoal wel bie noam en tounoam. Zai heurden bie ons en zai wazzen net as wie: gain steek beter, mor ook gain spier minder.
Ik kiek noar de zaarken.
Mit dizze Jeuden, dij hier begroaven liggen, doar was niks mit te doun. Dij binnen gewoon uut tied komen en hier begroaven. Mor dij aandern, dij hjer nait begroaven liggen, dij ze eerst votsleept hebben en loater in t oosten vergast en vermoord hebben, doar gaait t om! En den wor ik stil.
Dat zok dat onder onz’ogen ofspeuld het! Wie stonden der mit de neuze boven op, dou ze ze mitnomen hebben.
Wat ter mit heur gebeuren zol, doar wazzen wie nait zeker van, mor dat t nait veul gouds wezen kon, dat wozzen wie wel!
“Dij zai je nait weer!” wer der den voak zegd. En doar bleef t bie. Ik wait nait hou joe t gaait, mor ik vroag mie ieder keer weer òf, of wie wel genog doan hebben, of wie wel genog duurfden, om de Jeuden uut d’handen van de Duutsers, dij rötswienen van dou, te holden.
“As wie mor persies waiten haren dat t goan zol zo as t goan is, lichtkaans haren wie den nog wat meer Jeuden onderduken loaten,” zeggen ze wel ais.
Doar bin ik nog nait zo zeker van.
Wie wazzen en wie binnen, as t ter op aankomt, slim baange veur ons aaierkörf.
Hou t oflopen is, dat wait elk en ain: de Jeuden binnen zowat aalmoal vermoord. Dat zokswat vrezelks gebeuren kon, dat t bestoan kon, t is goud om doar ieder joar terdege bie stil te stoan.
Op de zaarken van t Jeudenkerkhof lees ik de vrumde taikens van t Hebreeuws: d’oam van d’aiveghaid strikt ter langs, van Ommelanderwieke, over t Knoal hin, noar Israël tou. En den hoop ik, dat zai t doar beter hebben maggen.
k Wait t wel, ook doar is t nait aalmoal zo as t wezen mout, doar gaait t ter ook wel ais wat mis: zai binnen ja gain spier beter as wie. Mor wat ekstroa kerdiet, joa, dat hebben ze wel bie mie.
De zaarken op t Jeudenkerkhof stoan ainzoam en verloaten, midden in t veld. t Is goud dat dizze minsen t nait meer mitmoakt hebben. Dat zai t geschraif van lutje kinder, t gejammer van de moekes en t stille verdrait van de voaders nait heurd en zain hebben. Mor wie hebben dat wel! En wie zellen der nooit meer lös van komen!
t Jeudenkerkhof bie Ommelanderwieke
Van gedinken, fatteg joaren
stoan hier stil in n ogenblik.
En dij t gries in d’hoaren droagen
hebben zok eerlieks òf te vroagen:
woar was ik?
Vrumde taikens op de groaven,
mor gain taiken meer van t kind,
dat verwaaid is in de vloagen,
woar gain kerkhofbomen kloagen
in de wind.
Van gedinken, fatteg joaren,
Jeude Levi, Jeude Stel.
Voader, huif wie ons nait schoamen,
duzzen wie wel genog beroamen,
duzzen wie wel?
Vrumde taikens op de groaven
stoan nog stiller as de dood,
mor de lege plekken wachten
op de Jeuden, dij ze slachtten,
t gras was rood.
Dit gedinken, fatteg joaren,
krigt n daipe onderstroom:
t verre laand zel gaarven droagen,
zeuventeg moal zeuven doagen
van sjaloom.
Hier te stoan en te gedinken,
ogenblik veur ogenblik,
doden stoan in t volle leven,
kieken joe aan, t is mor hail even.
Woar bin ik?
