Van de week ston der in kraande dat Grietje Grol, geboren Pot, uut tied komen was. In t older van dik 97 joar. Onverwachts, in heur sloap, ston der bie. t Duurde n zetje, veur en aleer t goud tot mie deurdrong: dat was ol Graitje ja. Graitjemui, zo as wie bie ons op t dörp zeden.
Dik 97 joar! Nou, den haar Graitjemui t n haile zet volholden. Hou was t meugelk! Dat haar ik heur nait uut de maauwe schud, ofschoon kroakende woagens lopen t laankst.
Wat heb ik wat bie heur ofsjaauwd. Graitjemui het in heur leven de wereld kwoaltjes bie langs west. Ik zai heur doar nog zitten, in heur raaiten stoule, schuuns achter toavel, stoef veur t vinsterglas; heur volle, ronde gezichte mit dij aigenoardege kwabege wangen, heur montere ogen volstopt in t vet, t grieze hoar in n knoedje in nekke: ain en aal tevredenhaid en opgewekthaid en olderwetseghaid. Op wat veur tied van n dag ik der ook aankom. Graitjemui is aal tied zokken aan t braaien.
“Twij slichten, twij noadjes,” zegt Graitjemui ieder keer weer, as ik der bin. Net of ik t aans nait ontholden kin. d’Emeleerden kovviepot staait op kookkaggel. Graitjemui huift nait in de bainen te komen om de koppies vol te tappen. Heur stoule staait zó dat Graitjemui t net ofrekken kin: mit n braid, rezeluut geboar van d’aarm klettert Graitjemui de koppen tot aan de kop tou vol.
Kovvie is nait goud veur Graitjemui. Dat wait Graitjemui zulf ook wet. Dat heb ik heur ja al wel honderd moal verteld.
Aine dij last van gaalstainen het kin beter nait zoveul kovvie opdrinken mit zoveul vedde koumelk der in. “Zo’n dikke vlije, doar wordt t net lekker van,’ zegt Graitjemui. Mor aal dij sloten kovvie dij Graitjemui opslobbert, da’s vervast nait goud. En roggenbrood mit gaail spek der op, da’s óók nait goud.
“Net de lekkerste dingen, dij verbai ie mie,” zegt Graitjemui wat sneu. “Mor as ik onder t mes goa, kin t den wel weer?”
“Ik dink t aal,” zeg ik, “mor ie mouten ook n beetje op joen gewicht verdocht wezen. Ie wegen der nogal in.’
k Mag mie der zulf nait om lieden, dat ik zokse proatjes aan Graitjemui verkopen mout. t Is doar ja ain en aal gezelleghaid. En zai holdt zo van lekker smikseln, benoam spek en vet. Gruine bonen, maint Graitjemui, gruine bonen mouten glimmen. Aans is t kouvreten. Dij gruine bonen glimmen den ook bie Graitjemui: der zit nait veur niks n bageltje spek in.
Zo as zai doar zit, mit heur goud twijhonderd pond, in heur swaarde klaid, n strenge bloudkralen mit n golden slötje der aan om d’haals. Heur schoed het ze vervast net veur weg doan, dou zai mie aankomen zag. Doar zit zai dinkelk nou op. Warachteg, t is zo, aine van de schoedebanden hangt heur as n lintwurm noast t bain. Over t gewicht proaten, dat is mien tied verknap- buzzen, dat heb ik bie ons op t dörp al leerd. Dat het gainaine wat in de reken en Graitjemui al hailndaal nait. t Zit in de femilie en zai kin van schoon putwoater nog wel gruien.
Hou of ze t doun, zo’n operoatsie, wil Graitjemui waiten. Verdikke, da’s aans as aans. Zot Graitjemui ter nou toch aan tou hebben, aan zo’n operoatsie? Aans smit zai t aaltied wied van zok òf!
Ik leg heur d’operoatsie uut. Zo’n dik kerwaai is t nait, main ik. Ze snieden joe even open, wuppen de stainen der uut en naaien de boudel weer dicht.
“Mit nale en droad?” vragt Graitjemui.
“Mit nale en droad”, zeg ik. “Binnen vattien doage bin je weer in huus, as t aal goud gaait. En den doun ze joe dij gaalstainen mit, in n puutje. Dij kin je den in joen toavelloagie stoppen.’
Dat liekt Graitjemui wel wat tou.
Graitjemui heur toavelloagie, da’s n soort haailegdom. Doar het zai aal dij dingen in dij zai voak even in handen hebben mout. Doar zit n lödderaaindeuske in, mit klonje, n roltje pepermunten, doar zit heur poddemenee in en ook de braiven van Aalbert, heur jong, dij noar Amerikoa goan is. Graitjemui leest mie ze aaltied woord veur woord veur.
“As ze doar mor eerst laggen, dij gaalstainen”, zegt Graitjemui, “doar in t toavelloagie.”
Ik zai t al veur mie: elk en ain dij bie Graitjemui over dele komt krigt de gaalstainen te zain. Graitjemui zei ze aine veur aine op t swilk leggen.
“Ik woag t ter mor op”, zegt Graitjemui. “Moak ie t mor in odder, mit t zaikenhuus.”
En as t aal goud gaait, den braait zai mie n poar zokken! Ik zet der mor gain roet over gruien loaten, aans trekt zai d’hakken nog weer op.
Drij weke loater zit ik weer bie Graitjemui in t keuken. De gaalstainen binnen der uut. Graitjemui is der glad n beetje van inpakt. t Is heur smereg ofvalen. En n snee in t lief, dij ze heur moakt hebben! t Is net of ze mit baaide handen tougelieks in heur lief aan t groaven west hebben. En zai het ook nog n weke laank n slange der in had, dat de gale vot kon.
“k Wos nait dat ik zoveul gale bie mie haar”, zegt Graitjemui, “wel n pispot vol! En eten van niks kreeg je doar. Aal liplap.”
En hier binnen heur gaalstainen. Vieventwinteg!”
Graitjemui telt ze as goldstôkken aine veur aine veur mie uut, op t swilk. “Kiek ais hou wied ik al mit joen zokken bin!”
Zai holdt t braaiwaark mit de praimen omhoog.
“Twij slichten, twij noadjes”, zeg ik.
“Persies, twij slichten, twij noadjes”, zeg Graitjemui. Ik bekiek de stainen. En den binnen t inains gain gewone gaalstainen meer. t Is veul en veul meer! De waarmte, de goudeghaid van Graitjemui, dij zitten der in en sweven der om tou en dringen in mie deur. Graitjemui het in d’loop van tied wel voaker zokken veur mie braaid. En zai het ook weer sloten kovvie opslobberd. En roggenbrood mit gaail spek der op, doar is zai ook nait veur op de loop goan. En ik heb mie der loater ook nait meer dik over moakt. k Heb heur mor stil geworden loaten. Mor ik haar van mien leven nooit docht dat zai 97 worden zol. Hou is t meugelk! En ook nog onverwachts, in heur sloap, uut tied komen. Mooier kon t toch nait. Graitjemui, zai het n goud leven had.
Ik bekiek mien zokken ais, dij k aan heb. Twij slichten, twij noadjes. Zollen dizzent nog van Graitjemui wezen?
