t Is zo om en bie n lutje drijhonderd joar leden dat t Jeudenvolk in Polen en bie de Karpathen ter nait braid veurstoan haar. Jeuden moggen in dij tied nait wonen goan woar ze mor wollen, nee, men stopte ze vot in achteròfstroaten en in verkommerde stadsgedailten. In getto’s, Jeudenbuurten.

Doar komt t woord getto vandoan, dij wie tegenswoordeg nog geregeld gebruken.

Bie t minste of geringste kregen ze dou n pak klappen van de Kozakken en aalgedureg hongen zai n man of wat op. t Was n slim stoere tied veur t olle volk: vertrapt, vernaild en oftroeveld. Men zol der mismoudeg van worden.

Haile femilies, old en jong deurnkander hìn, leefden in angst en vrees in n poar verslonsde koamertjes, mit n holten toavel en wat vrakkege stoulen der in. t Was in dij tied dat doar n ainvoudeg man leefde, dij de moud bie t Jeudenvolk der in huil. Zien noam was Israel Ben Eliëzer, mor omdat hai zo wiesgereg en verstandeg was, kreeg hai al gaauw de noam Baal-Schem-Tow.

Dat betaikent: dij Gods noam op n goie menaaier hantaaiert.

Zo as hai tegen t leven aankeek en deur zien verhoalen zag t volk zok kans om t lot te verdroagen, staarker nog, om t leven monter en opgewekt in d’ogen te kieken.

Tegenover ale hoat en nied van vrumden stelde Baat-Schem-Tow dat t leven, mit aal de mooie en male dingen der aan en der om, joe gewoonweg aanvertraauwd wezen mout. Doar goa je nait over zeuren of mekkern. t Is zo as t is! t Het t begun west van n nije, mystieke gedachte in t Jeudendom: t Chassidisme.

Dij verhoalen van Baal-Schem-Tow binnen loater bienander zöcht en bewaarkt deur de grode Jeudse geleerde Martin Buber (1878-1965).

Aine van zien Chassidische legenden wil ik joe vandoage uut de douken doun.

Der was ais n Jeudenrabbi in Polen. Om persies te wezen in Polnoy. Zien noam was rabbi Arje. Hai dee zien waark aaltied zo as t heurt: mit n opgeruumd gemoud. Mor hai von zokzulf aiglieks nait loos en verstandeg genog.

Nee, doar mekaaierde nogal wat aan, von rabbi Arje. Hai kon wel goud preken, dat wos hai zulf ook wel, mor stelt joe ais veur dat hai net zo loos en verstandeg wezen zol as Baal-Schem-Tow.

Dij was ja welzo geleerd, doar was t ìnde van vot. Zo aine kwam je nait voak tegen. Dat was n zeldzoamhaid.

Baal-Schem-Tow kon ale schepsels in de wereld verstoan en begriepen.

Nait allain t minsdom, mor ook ale daaier.

Hai kon t aalmoal heuren wat lutje en grode daaier nait allain op de grond, mor ook in de locht nkander touvertraauwden.

Dat wazzen dingen dij mit heur wezen en mit de daipte van heur bestoan van doun haren. Alderdeegs van de sproak van boom en fledderbos, van kruudjemous en doezendschoonder was hai op de höchte.

En as hai zien oor tegen de swaarde grond aandrôkte of tegen n koale rotse, alderdeegs den vernam hai nog wat lutje schepseltjes, dij schaauw veur t licht wazzen, nkander touflusterden.

Rabbi Arje begreep wet dat t gain klaaineghaid was wat hai begeerde.

Mor wat zol t mooi wezen as hai net zo geleerd en verstandeg wezen kon as Baal-Schem-Tow.

Hai kon goud preken, doar was gain twievel aan. Mor stelt joe ais veur dat ook hai ale daaier verstoan kon! Den zol zien preek ja nog veul meer daipgang kriegen. Den was hai vervast aine van de beste rabbi’s dij der ooit bestoan haren. Lichtkaans d’allerbeste!

Doarom verdriestte hai zok en ging op n goie dag noar Baal-Schem-Tow tou.

Dou hai doar over drumpel stapte was t haile huus vol volk. Mit open mond lusterden de minsen noar t woord van Baal-Schem-Tow.

 Dij haar rabbi Arje wel aankomen zain, mor hai sluig der gain acht op.

Hai zee hom ains nait goidag, mor ging gewoon wieder mit zien preek.

Rabbi Arje wer der glas n beetje sneu van.

Mor n dag of wat loater nam Baal-Schem-Tow rabbi Arje toch mit in zien rietuug. Dij was zo wies as n petries. Hai groalde der van. Geweldeg von hai t!

Wat zol hai nou loos en verstandeg worden!

“Ik wait wel woarom ofst bie mie komen bist, rabbi Arje”, zee d’olle meester vrundelk. „t Is n goud ding dast wies worden wilst. En n mins is ja nooit te old om te leren.”

Baal-Schem-Tow wol rabbi Arje wel t gehaaim vertellen van wat achter de dingen bestaait. Over t stoere, haarde leven en hou je doar toch vree in t gemoud mit kriegen kinnen.

En Baal-Schem-Tow vertelde en vertelde. Zien bedoarde stemgeluud klonk rabbi Arje as meziek in d’oren. Der ontkwam hom gain woord.

Wat n inzicht, wat n daipte van geest was hai hier tegenkomen!

Inains ree t rietuug deur n bos hin. Rabbi Arje heurde de vogels kwettern en floiten. t Was n laive lust.

En o wonder, stoadegaan begon hai dij vogels te verstoan en te begriepen.

Eerst hier en doar n hap en n snap, mor n zetje loater begreep hai t aalmoal. Wat was hai bliede. Dit was t mooiste wat hom ooit overkomen was!

En hai lusterde, o wai, mor mit ain oor meer noar de meester en mit t aandere oor noar de vogels.

Dou zai t bos uutreden vruig Baal-Schem-Tow: “Hest t aalmoal goud begrepen wat ik die verteld heb, rabbi Arje?”

“Joa meester hur, der is mie gain woord ontkomen”, zee dij.

Dou streek Baal-Schem-Tow rabbi Arje even mit zien haand over t veurheufd.

En van stonden òf aan was dij t aalmoal weer vergeten wat Baal-Schem-Tow hom verteld haar. En wat de vogels zongen, doar verston hai ook gain tuddel of jotoa meer van.

Versloagen en hailndaal leeg zat rabbi Arje der bie, as n metworst dij t vet ontlopen is.

Baal-Schem-Tow keek hom wat meeliedeg aan, hai laagde n beetje mit n glimpie om de mond en zee: “Loat dit n les veur die wezen, mien vrund. Doe wolst veul te veul in ain keer. Konst dien aandacht ains ja nog nait bie mie holden, dou ik die t gehaaim achter de gewone, doagliekse dingen aanwiezen wol. Wolst veul te veul heu op dien vörke nemen.

Doe dochtst: ain slag mit de pomp, veur twij man sju! Da’s nait goud. Men mout zok nooit op te hoge zoaken veurstoan loaten.

Dou dien waark mor zo as t bist. En t laifst zo goud meugelk.

De toal van de vogels, t wonder van God, vree in t gemoud, t is veur lu dij zok op ain ding richten kinnen en mit ain ding tevree binnen.”