1990 t Geloksbonkje
Der binnen verhoalen en vertelsters dij deur de joaren hin over d’haile wereld trokken binnen en woar gainaine d’heerkomst meer van wait.
Zokse verhoalen hebben n toai leven.
Hou zol dat toch komen? Ik dink dat in dij slichte volksvertelsters wat zuvers zit, wat de minsen aansprekt en heur bie t haart krigt.
Zo is t ook goan mit t verhoal, dij ik joe vandoage vertellen goa.
t Is al zo’n lutje twijhonderd joar old en t stamt uut de olle, goie Biedermeiertied, dij tied van behoagelke, degelke gezelleghaid. ‘t Geldbonkje’, zo hait dit verhoal.
Hail laank leden leefden der ais n prins en n prinses, nog mor körts traauwd, dij stoapel- en stoapelgek op mekoar wazzen. Zo aibals gelokkeg as dij baaident mit nkander wazzen, gelokkeger, nog gelokkeger, nee, dat beston nait.
t Zol volmoakt west hebben as zai nait zo baange west haren, ainmoal heur gelok weer kwiet te worden. En omdat zai doar aalgedureg over prakkezaaierden, dou was t gelok net nait hailemoal volmoakt. Dat was n maal ding. t Gelok, as je t hebben, den mout je noatuurlek óók zain dat je t holden, mor zunder doar aals teveul kopschraberij over te moaken.
Dou mor ais dinken aan t verhoal van Herodotus, dij over Polykrates schreef, de tiran van t aailaand Samos. Dij Polykrates dochde dat zien gelok en riekdom aaltied stand holden zol, dat hai ze nooit of te nimmer verspeulen kon.
Net zo min as dat de ringe, dij hai in zee smeet, ooit bie hom weerom komen zol, zee e. Mor zien ringe lag saanderdoags al weer bie hom op t etensbord.
Dij ringe zat in n vis, dij zien personeel veur hom vongen haar. Net as bie t vraauwchie van Stavoren.
Mit dij Polykrates is t loater nait best dflopen. Ze hebben hom nait slichtweg ophongen, veul slimmer, ze hebben hom kruzegd.
Zo zai je dat t nait aaltied makkelk is om t gelok vast te holden.
Doar dochten dij prins en dij prinses voak aan, aan t verhoal van Polykrates.
“Ik wol dat ter n geloksbonkje of n geloksstaintje was, dij t gelok van ons traauwen beschaarmen kon”, zee de prinses n moal tegen heur man, de prins.
“t Zol mie ofvalen as zo’n geloksding nait bestaait”, zee dij, “saks mout ter hier of doar n geloksbonkje te vinden wezen.”
In t grode, donkere bos, stoef noast heur pelaais, woonde n olle, wieze man, dij overaal road op wos. Doar gingen prins en prinses mit zien baaident noar tou. Zai vertelden hom van heur zörgen en prakkezoatsies. d’Olle, wieze man lusterde mit geduld. Hai docht n zetje stief noa en dou zee e: “Ie mouten d’haile wereld mor ais deur raaizen. En as je den n gelokkeg poar aantrevven, vroag dij lu den om n stokje van heur hemd.
Van baaide hemden mout je n lapke vroagen. Wat van t hemd van de man en n stokje van t hemd van de vraauw.
En as ze joe dij toulangd hebben, droag ze den aaltied en aiveg bie joe.
As zai der n bult geld veur hebben willen, wees den gain kniepstuvers.
Dink der aan dat zokswat nooit te duur betoald worden kin.”
De prins en de prinses raaisden van t aine laand noar t aandere. Mor naarns kwammen zai n gelokkeg poar tegen. Toch, op n goie dag heurden zai dat n ridder en zien vraauw hail gelokkeg mit nkander wezen mozzen. Votdoadelk raaisden prins en prinses mit zien baaident noar de deftege, veurnoame borg van dij ridder tou. “Binnen ie gelokkeg mit joen baaident?” vruigen ze aan de ridder en zien vraauw. “Joa, gelokkeg dat binve aal”, zee de ridder. “Mor wie zollen nog gelokkeger wezen as wie kinder haren”, zee zien vraauw.
Dij huwen ze dus nait om n stokje van heur hemd te vroagen.
Prins en prinses trokken wieder, noar n aander laand tou. En doar heurden zai van n stel lu, dij al joarenlaank gelokkeg traauwd wazzen. Ze gingen der op òf en vruigen of t woar was, wat over heur verteld wer. “Joa”, zee de man, “mien vraauw en ik binnen haile gelokkeg, mor wie zollen nog gelokkeger wezen as wie nait zo’n koppel kinder haren. Doar hebben wie n bult zörge en verdrait van.”
Ook hier huvven ze dus nait om n stôkje van t hemd te vroagen. En weer raaisden prins en prinses wieder, t aine laand in en t aandere uut. Aan elk poar dij zai tegenkwammen vruigen ze of ze gelokkeg wazzen. Mor aaltied mekaaierde der wat aan. Zó trokken ze langs velden en wegen.
Op n goie dag zaggen zai n schoapherder op slootswale zitten. Hai speulde lusteg op zien floide, zien kop waide der van hinneweer. t Klonk zó bliede en opgewekt, dat prins en prinses bleven vot stoan om te lustern, d’aarms om nander tou. Op t zulfde ogenblik kwam der n jonge vraauw aan, mit n lutje wichtje op d’aarm en n jonkje aan d’haand. Zai luip monter op de schoapherder òf. Zo gaauw dij heur in de goaten kreeg, sprong e vot in de bainen, smeet zien floide op de grond en gaf heur n doetje. t Siephondje sprong daarten om t jonkje tou, likte aan zien handen en was hailemoal uut de kedde. Ondertied haar de vraauw t eten, dat ze mitbrocht haar, uutpakt. “Kom voai, t eten is kloar hur”, ruip ze. En doar zat t haile huusholdentje op slootswale. Voader gaf de kinder te eten en moeke gaf ze te drinken. En ook t hondje kreeg zien pozzie. Ze zaggen der aaltemoal zo gelokkeg en tevree uut, dat prins en prinses haren heur wille der aan.
“Ie binnen dinkelk n gelokkeg poar”, zee de prins. “Zo is t”, zee de schoapherder, “gain prins of prinses kin gelokkeger wezen as wie!”
“As dat zo is”, zee de prins, “t is wel n roare vroage, mor dou ons den n klaain stôkje van joen hemd. Dou mie n stôkje van joen hemd en dou mien vraauw n stôkje van t hemd van joen vraauw. Wie zellen joe der goud veur betoalen.”
“Och mien laive man”, zee de schoapherder verwonderd, “ik wol joe ja wel stommegeern n stôkje van mien hemd geven, ie moggen t haile hemd wel vergees van mie hebben, as wie zulf mor ain haren. Wie droagen ja allend mor polten en bellen, dat kinnen ie zulf wel zain.”
Dou konden prins en prinses onverrichterzoake wiedergoan.
Mor noa verloop van tied wazzen zai t zat, stènzat. En zai trokken mor weer op huus òf. Zo kwammen zai ook weer deur t bos, woar d’olle, wieze man touhuil. Zai vertelden hom aal heur wedervoarens. En zai muiken hom ook t verwiet dat hai haar heur gain goie road geven.
d’Olle, wieze man mos der n beetje om laggen. “Het joen raaize den hailemoal vergees west?” vruig hai. “Hebben ie den niks leerd?”
“O joa”, zee de prins, “ik heb leerd dat gelokkeg en tevree wezen wat singeliers in dizze wereld is. “En ik heb leerd”, zee de prinses, “dat om gelokkeg te wezen men niks meer neudeg het as gewoon… tevree wezen.”
Dou zegende de olle, wieze man heur baaident en zee: “Ie hebben t geloksbonkje in joen aigen haart vonden. Doar het t aaltied al legen. Paas der goud op en t kwoaie zel nooit of te nimmer macht over joe kriegen.”