1989 t Onbegriepelk wezen
Der is n old spreekwoord: man en vraauw mouten mit zien baaident ledder rizzen (optillen).
Zai mouten zok mit zien baaident deur t leven sloagen en nkander ondersteunen, as t aits kin.
Mor n aander spreekwoord zegt: t weer en de vraauwen binnen nait te vertraauwen.
En zo binnen der hail wat spreekwoorden en gezegdes over vraauwlu. Ik nuim der n poar op. n Vraauw kin meer mit schoed tou t huus uutdroagen as n man der mit woagen inment.
Wat de vraauw geern mag krigt de man ieder dag. Jonge vraauwlu en olle stoulen kroaken op t mainste.
Mor hou t ook is, n vraauw blift veur n man toch voak n onbegriepelk wezen. Hai is wies mit heur, dat wel, mor hai is der ook wel ais euvel mit aan.
Doar hebben ze vrouger ook al over schreven.
En t verhoal dat nou komt is uut Veur-Indië, wat nou India is. t Stamt uut de olle Sanskrietliteratuur.
Der was ais n keunenk van n hail groot en machteg laand. Op n goie dag, noa t middageten, lag dij keunenk zok uut te rusten in schare van n ol lindeboom. Hai haar zok dik zat eten, was der glad n beetje goudeg van worden. Op n zeker ogenblik huil hai t petret van zien vraauw uut de buutse en keek der ais mit verstand noar. Wat wait ik aiglieks van heur òf, docht hai. Ik bin goud wies mit heur, doar nait van, mor t wicht is mie assmis wispeltureg genog.
Dou vruig dij keunenk aan de wieze, verstandege Rasakosja, dij hom aaltied road gaf: “Vertelt mie ais, Rasakosja, hou is n vraauw aiglieks. Wat gaait ter in heur om?”
Rasakosja mos doar eerst even stief over noadinken. Dou zee e: “Keunenk, dat is n stoere vroage. Ik kin joe dat t beste uut de douken doun mit n hail old vertelster.
Hail in t begun, dou Twasjtri (da’s n aander woord veur ons Laimeneer) de vraauw scheppen zol, dou zag e tot zien schrik dat hai gain grondstof meer haar. t Was aalmoal opgoan bie t scheppen van de man. Dat was ja n male boudel.
De man mos toch n vraauw hebben. Dat was bie de daaier ook ja zo. Hai kon de man der toch nait allain veur zitten loaten.
Hou mos hai hier nou wel mit aan!
Mor Twasjtri was nait veur ain gat te vangen, hai redde zok ter wel mit.
Hai nam wat van t zuide van hunneg en n beetje van de vraidhaid van n tieger, hai nam de schrikkeghaid van n hoaze en de pronkzucht van n paauwe, t kwebbeln van de muzzen en t koeren van n töddeldoeve.
Dou dee hai der wat van de waarme gloud van t vuur bie en n beetje nietske kòlle van n snijstörm. De laive ogen van n hinde en de kwoaieghaid van n vaalze kadde ook.
Twasjtri bekeek t ais. Nee, t was nog nait voldounde zo.
Dou dee hai der nóg wat bie. Hai nam de gezelleghaid van iemen, de wensteghaid van n koekoek, t flustern van d’hoavertaailtjes en t gieren van de wind in n schösstain.
Zo, nou begon ter wat op te lieken. Wat ongedureghaid van n jachthond der nog bie en wat lozeghaid van n vos, t smuie van t raait en de standvasteghaid van n ekkelboom.
Nou kon t eerst wel, zó was t mooi genog.
Twasjtri kwengelde t haile spul deurnkander hìn in n komme en ruierde t om mit n golden lepel. En dou t wat lobbeg wer, dou muik hai doar n vraauw van. n Haile mooie!
Dij gaf hai aan de man. Wat was dij doar wies mit. Geweldeg von hai t, meroakel!
En zo rad as e kon muik hai, dat e mit heur in huus kwam.
Mor noa n dikke week ston de man al weer bie Twasjtri op stoebe.
“Kiek ais hier, meneer”, zee e, “mit dit schepsel kin ik niks worden. Zai kwebbelt d’haile dag mor aan, zai schraift om niks en z’het mie ook veul te veul noten op zang. Ik dou joe heur mor weerom.”
Twasjtri zee: “Goud.” En hai nam heur weer bie zok. Mor n weke noatied kwam de man der al weer aanzetten. “Mien leven is nou wel slim ainzoam worden zunder heur”, zee e, “t is zo stil as wat in huus. Mie veul te stil. Ik mout ter aal aan dinken hou laif ze wel veur mie was. En in t bèrre heb ik nou ook nait veul oardeghaid meer.
En wat kon ze smörgensvroug al mooi zingen! Dout mie heur mor weer!”
“Goud”, zee Twasjtri en hai dee heur hom weer mit. Drij doage loater kwam de man der al wéér aanzetten. “k Wor der gek bie”, zee e. “Eerguster het zai d’haile dag lopen te grienen en guster dee ze net of der niks gebeurd was. En vanmörgen was ze mie veul te hui. k Heb ter meer lasten as lusten van. Ik wil heur wel weer aan joe slieten. Hier heb ie heur weer!”
Mor Twasjtri zee: “Moak dast votkomst, ik wil der gain woord meer over heuren. Moust die der mor mit redden.”
“Hou heb ik t nou”, zee de man, “ik heb ja gain leven bie heur.”
“Nee, mor zunder heur kinst ook nait leven”, zee Twasjtri. En hai draaide zok om en ging aan t waark.
Dou zee de man: “Da’s óók wat! Zunder heur, den wor ik kaant gek in d’hakken en mit heur, den wor ik t ook!”