1990 De olle speulman
“wilst Wat loater worden, mien jong ?” Hou voak zollen femilie en vrunden van mien ollu mie dat vrouger wel nait vroagd hebben? Ik was nog mor n snötjong van zo’n joar of tiene dou aine mie dat veur d’eerste moal vruig.
“Vrachtwoagensjefeur”, zee ik.
Dat leek mie t mooiste boantje van d’haile wereld tou. Mit zo’n dikke, hoge vrachtwoagen overaal hìnrieden, as t mos hail noar Itoalië tou, kerel man, dat was ja wat biezunders. En tegen d’oavendtied, as ik wat dodderg begon te worden, den zol ik mie n poar kedetten smeren mit n dikke loage keze der tussen, of nog beter, n poar homstôkken roggenbrood mit gaail spek der op en sloten kovvie der bie. Sloapen dee ik den in mien aigen vrachtwoagen vanzulf. Dat leek mie nog ais n oaventuur tou, hail wat spannender as boer.
Dou ik n joar of vattien was wol k piloot worden, in n vlaigmesien. Ik bin alderdeegs n joar of wat abonneerd west op t blad ‘De Vliegwereld’.
Ik wait nog dat ik mie de kop gek moaken luit deur n bouk van Ernst Udet, n Duutse oorlogsvlaiger. Achternoa was dij Udet n dikke opschepper, mor achternoa koakeln d’hounder.
Weer n joar of wat loater luip der n olle speulman bie ons deur t dörp.
Mit n trekharmonikoa. Hai speulde dat t n oard haar. Montere, opgeruumde laidjes en den inains n haile troagische der tussendeur, dat de troanen schoten joe der hoast van in d’ogen. Ik kon wel uren noar dij olle speulman lustern. t Was net in dij tied dat ik veur t eerst achter de wichter aan zat. En dou wol ik n haile zet óók speulman worden.
Mien ollu haren mien bevlaigens gelokkeg nait veul in de reken.
Woarom ik den loater toch veur dokter leren goan bin? Och, dat kwam zo as t kwam.
In juni 1945 zat ik in d’leste klazze van d’H.B.S. op t Knoal. d’Aander klazzen haren dij leste oorlogswinter vrij, allain de viefde klazze mos wel noar school tou. Wie mozzen aalmoal ieder dag n törf mitnemen, aans was t lokoaltje nait waarm te stoken.
Ik wait nog goud dat direkteur van d’H.BS. op n goie dag onverwachts bie ons in klazze kwam. Der was n keunenklek besluut òf komen, zee e. Doar ston in, dat elk en ain dij deurleren wol aan t Akkedemie, aander week nait weer op school komen huf. Dij kreeg zien diplomoa vergees, zunder eksoamen!
“Wel wil deurleren?” vruig hai der achteraan.
Wie bedochten ons nait en stakken zowat aalmoal d’haand omhoog.
Nait weerkomen huiven en toch joen diplomoa kriegen, allain mor omdat je deurleren wollen? Nou, den mos der deurleerd worden!
Mor dou vruig dij direkteur woar of wie den wel veur leren wollen. t Was hom dinkelk aal te voldounde dat ter zoveul vingers omhoog goan wazzen.
Deurleren? Doar haar ik nog nooit ain sekonde bie stilstoan.
In dij haile oorlogswinter was der mor ain ding west, dij ons boven in de kop zat: hou rad d’Engelsen en d’Amerikoanen en de Ruzzen nait te vergeten, opschaiten zollen aan t front.
En wie wazzen ook ja nog mor net bevrijd, in april pas. Aine van mien kammeroaden zee van, hai wol dokter worden. En zo wazzen der nog n stôk of wat meer. Der was aine bie, vèrreweg de looste van ons klazze, dij wol ingenieur worden. Mor dat was nait veur mie weglegd, dat begreep ik zulf wel: mit wiskunde en zokswat kon ik nait best uut de vouten.
Dou heb ik ook mor zegd dat ik dokter worden wol. Ik mos toch wat, aans mog ik ja nait van school òf. Bie ons in huus begrepen ze der nait veul van. Huf ik nait weerkomen?
“Nee”, zee ik. “En ze zeden der bie dat ik mos mor dokter worden.”
“Och gunst, ik dochde dastoe doomnee worden wolst”, zee mien Voader, “mor dokter, da’s mie ook goud.” En hai schokscholderde wat. “Ast ter mor veur zörgst dast rad kloar bist, t geld gruit mie nait op de rogge.”
Zó is t goan. En nait aans. t Is ongelogen woar.
Dat leren in Stad was mor even biegoan. t Was in aals geval laang nait zo stoer as op d’H.B.S. op t Knoal. k Heb ter ook nooit gain spiet van had, dat mag ie gerust waiten.
Verleden week was ik bie de Grunneger verainen in Hilversum op verziede.
k Mos doar wat van mien verhoaltjes en gedichten veurlezen.
Der was ook n koor bie, mit Grunneger laidjes.
Aine van dij laidjes kwam der toch zó meroakel mooi uut, dat ik was in ain klap weerom in mien jonge joaren, dou k nog n kwoajong van zo’n joar of zestien was en noar de olle speulman lusterde. t Was singelier, mor t laidje haitte ‘De olle speulman’. Zo’n olle speulman haar ik ja vrouger ook wezen wild! Zol t doarvan komen dat ik tegenswoordeg nog zo geern wat van mien verhoaltjes en gedichten veurdroagen mag?
Toch nog n beetje n speulman, op mien olle dag? Hou t ook zit, ik zel t laidje ‘De olle speulman’ hier veur joe opschrieven.
En k hoop dat ie joe der óók zo mit vernuvern zellen.
De olle speulman
Hier is d’olle, aarme speulman,
tiereliere, dieredom!
Trekt hier aaltied deur de dörpen,
swaarft hier langs de hoezen om.
Ieder kent de olle speulman,
ieder kent de olle Jan.
Elk het haart veur d’olle speulman,
ieder holdt van d’olle man.
Tiereliere, dierediere,
tiereliere, dieredom.
Zaachtjes kloagend klinkt dat wiesje,
tiereliere, dieredom!
Je heurde vrouger al as kinder
noar dat zaacht gedieredom.
Old en muide swaarft de speulman
deur de dorpen aal mor hèn,
mit zien zaacht, aintoneg wiesje,
dat hier elk van boeten kèn.
Tiereliere, dierediere,
tiereliere, dieredom.
Langzoam trekt de speulman verder,
tiereliere, dieredom!
Aal mor zaachter klinkt dat wiesje,
tiereliere, dieredom!
En is d’olle man verdwenen,
t Tiereliere, dierediere,
tiereliere, dieredom.
is net of je t nog bespeurt,
net of men nog aal dat wiesje
zaachtjes tokkelnd van hom heurt.