n Oorlog is, as ter op aankomt, n vrezelk ding.

Dat waiten de olden onder ons nog wel. Dij hebben de twijde wereldoorlog van dag tot dag mitmoakt. t Was n tied van donkerte, van zörge en van verdrait.

En wel mouten doar aaltied onder lieden, onder aal dij roezie en sloagerij? Persies! t Gewone volk, de gewone man, dij mout t gelag betoalen, dij draait veur de gevolgen op. Nait allain as soldoat aan t front, mor ook as börgerman in de grode steden.

Wel wait nait meer wat Rötterdan overkomen is, in dij stoere Maaidoagen van 1940? t Ging de Duutsers nait rad genog, dou zai ons laand binnenvalen wazzen. Hitler haar der op rekend, t zol mor n dag of wat zoak wezen, den kon dat lutje Nederlaandje gain bobbel meer van t woater poesten.

Mor dou wie ons mor nait zo ain twij drij onder t mous stoppen luiten en aan t vechten bleven, dou smeet dij deugenait n vracht bommen op t weerloze volk van Rotterdam. En as wie ons nait votdoadelk overgavven, den zol Utrecht der n dag loater aangoan, zee dij smeerlap der bie.

Zo as de Duutsers Rotterdam toutoakeld hebben, t was gewoonweg verschrikkelk.

Wat is doar n volk bie omkomen. Haalf Rotterdam lag plat.

t Het t begun west van de totoale oorlog.

Duutsers heb ik aaltied wat in de loer, dij stoa ik lang nait. En nou zai de D.D.R. der weer bie inpikken willen, ik wait t nait, mor k bin der nait gerust op. As ze mor nait weer te groot en te staark worden en dommeet weer over d’haile wereld boas speulen willen. n Joar of wat leden heb ik mie ook al zo over t vrumde movveovolk verwonderd.

Gorbatsjow was bie heur op veziede. Nou heb ik óók nait zoveul op dij Gorbatsjow as persoon tegen, mor zo as dij Duutse poepen aal mor van: “Gorbie, Gorbie” ruipen, de griezel luip mie der van over de graauwel. t Was net of heurde ik ze weer “Sieg Heil” en “Heil Hitler” bölken.

Duutsers hebben nou ainmoal verlet om n staarke man, dij heur d’ogen bekeukelt.

Geestelk n ongezond volk, as ie mie t vroagen. t Volk aan d’aander zied van de grubbe mout je noar mien overtugen goud in de goaten holden. Aans komen z’ons nog mor zó weer n moal over t mat.

Vrijposteg binnen ze der genog veur. Nee, ik mout ter nait veul van hebben!

Noa d’oorlog hebben wie Rötterdam weer opbaauwd. Doar heurde wel wat tou, dat was gain klaaineghaid, gain kad-aai. t. Haile haart van d’handelsstad was der ja uutreten.

Dou t zowat kloar was het Zadkine n standbeeld veur Rötterdam moakt. Ie hebben der vervast wel ais n ploatje van zain. t Is n beeld worden van n grode, staarke kerel, dij ze oftroeveld hebben, mor dij mit zien leste krachten nog weer in de bainen komt. t Beeld het n groot gat in t lief, net op t stee doar t haart zitten mout. “Jan Gat”, zeggen de Rötterdammers der tegen.

Zien aarms en zien handen stekt hai liek omhoog. As in wanhoop, net of hai zeggen wil: “Kiek ais wat ie mie aandoan hebben, kiek ais wat ie aalmoal aan mie vernaild hebben!”

Mor der zit ook nog wat aans in. Zokswat as: “Dou mie mien haart weerom, zörg der veur dat ik de zin van t leven weer inzain kin!”

t Is nait allain n beeld van wanhoop en verdrait, t is óók n beeld as n gebed om hoop, om n haart. Doarom stekt hai zien kepodde handen de locht in, noar d’hemel tou. t Is aine van de mooiste en zuverste standbeelden dij ik ooit in mien leven zain heb. Aiglieks wel n roar idee, dat ter uut n vrezelke oorlog toch nog wat gouds ontstaan. En t is gek, mor in Duutslaand is dat net zo goan.

Dij Duutsers hebben in t lest van d’oorlog n pak laaiter had van heb-ik-jou-da.

Doar is t ìnde van vot, der is voak gain staine op d’aander bleven.

Ik heur en zai nog d’Amerikoanse en Engelse bommenwaarpers, dij destieds in grode swaarms der op ofvlogen. Wat ging t ter omweg en wat is der wat vernaild. Der binnen verschaaiden Duutse steden, woar zowat niks van overbleven is.

Net goud, zeden wie dou, nou kriegen zai doar heur verdainde loon. Achteròf dink ik wel ais, t haar ook wel n beetje minder kind. Benoam in Dresden. Dat was aiglieks naarns meer veur neudeg: d’oorlog was dou al zowat doan.

Mor in dij tied haren wie gain spier meelieden mit ons vijanden.

In aine van dij Duutse steden ston destieds n grode kathedraal. t Was n sieraad veur t oge. Van boeten zag men n hail mooie, hoge toren mit wel tien lutje torentjes der om tou. En van binnen wazzen t dikke piloaren en aalmoal brandschilderde roamen. Tegen de muren stonden prachtege beelden van Kristus en Maria en van d’apostels. t Was n lust om te zain.

Mor ook op dij kathedraal kwam n vracht bommen terechte en t was van dij gevolgen: van t haile spul bleef zowat gain fits of foazel meer over. t Was ain grode palternaksie worden.

Mor wat je ook van Duutsers zeggen kinnen, aanpakken, dat willen ze wel.

Ze goan der doar nait gaauw veur omliggen.

Staine veur staine hebben ze de boudel weer opbaauwd. De grode toren kwam weer op t stee, mit aal dij lutje torentjes der om tou. Piloaren werden weer opmetseld en nije brandschilderde roamen kwammen der ook weer in. En tegen de muren zag je weer nije beelden van Maria en van d’apostels. t Was aal mit aal glad nog mooier as eerst.

Ain ding was aigenoardeg. In d’olle kathedraal haar n beeld van Kristus stoan.

Dij was der nog oardeg goud ofkomen. Allain zien baaide handen haar hai deur de bommen verspeuld, mor t beeld op zokzulf zag der nog goud schier uut.

Dij beeld van Kristus hebben ze nait weer in odder moakt, nait weer restaureerd, ook nait weer in de nije kathedraal zet, nee, dij hebben ze, schonden en wel, noast veurdeure hinpoot. n Beeld van Kristus zunder handen. Onder t beeld hebben dij Duutsers n spreukje veur t kerkvolk schreven: “Mien handen binnen ie!”

As ik doar goud over noadink, den komt mie t glad aan. Ik zai t as n opdracht, nait allain veur Duutsers, mor veur ons aalmoal.

En zo zai je dat uut dij vrezelke twijde wereldoorlog toch nog n poar goie dingen overbleven binnen, t Beeld van Zadkine in Rötterdam, dij in verdrait en wanhoop om n haart rapt en t beeld van Kristus in dij duutse stad, dij t over n stel handen het.

As wie de kop, t heufd der bie holden, den overkomt ons gain nije wereldoorlog.

Mit dij drij h’s zellen wie t wel redden: mit t heufd, mit t haart en mit d’handen!