As ik soavends zo n indje rondkoier en ik kiek ais om mie tou, den het hoast gain mins meer de gedienen dicht. t Is wel wat vrijposteg om zo mor bie n aander in de gloazen te loeren -dat wait ik zulf ook wel en zo is mie t vrouger ook biebrocht- mor ik dou t zo hier en doar toch voak even.

Ik zai den overaal zowat t zulfde. Haile gezinnen en femilies dij mitnkander op heur gat noar televisie zitten te kieken, zunder dat ter van belang n woord zegd wordt. En verdold, den komt votdoadelk d’olderwetse kerel dij in mie zit, zunder poespas in de bainen. Ik wait wel dat ik mie doar wat tegen verzetten mout -vrouger was t aalmoal ook zo mooi nait!- mor der wazzen dou toch n bult goie dingen, dij der tegenswoordeg gewoonweg nait meer binnen.

Ik main d’olderwetse gezelleghaid in huus.

As t haile gezin, mit n nuver koppeltje kinder, t laifst opa en opoe der bie, soavends rondom de kolomkaggel zat of bie t potkaggeltje, dij zo vertraauwd snorde, wat kwammen der den n verhoalen lös!

As ik wil kin ik t aalmoal zo mor weer veur mie oproupen, den zai ik t haile spul weer levensgroot veur mie. In de wieme hangen de wereld metworsten, mit n poar dikke zieden spek. Der binnen wat kraanten omtou speld -aans zol t vet op de kokosmadde druppen- en opa trekt blaauwe wolken rook uut zien piebe: t smeugeltje is nooit kold bie hom. Nog even n lutje vertelstertje, veurdat wie aalmoal aan zied goan. Veurdat wie ons raaisveerdeg moaken, zegt opa. Ik roek zien aigenbaauw tebak weer, ik verneem de reuk van aaierkolen in t potkaggeltje, ik heur opa zien vertraauwde, kroakerge stemgeluud: t verhoal van d’holten soabel.

“Olle Frits was keunenk van t Prusenlaand. n Wonderziek heerschop was t, n echte kurendriever. Mor ook n hail sekuur kereltje. En ook streng!

Zien soldoaten wazzen as de dood veur hom, mor t gekke was, ze moggen hom, as ter op aan kwam, nog geern lieden ook.

Olie Frits gunde zien soldoaten wel n verzetje en ook wel n poar buussinten, mor hai wol hebben dat zai eerlek bleven. En zai moggen ook nait teveul draank en bier deur t keelgat glieden loaten.

Doar huil hai geregeld en sekuur touzicht op. Den verkledde hai zok as n old kereltje en zó ging hai den bie zien soldoaten in de kroeg zitten.

Dij haren der niks van in de goaten, mor olle Frits wer van ales gewoar.

Nou was der ain van zien soldoaten dij nog wel ais wat te daip in t glassie keek. Dat wos d’ol keunenk wel, mor hai haar hom der nog nooit bie trappaaiern kind. Mit t geduld van n kadde, dij n vogeltje snappen wil, zo loerde hai op zien kans.

Op n oavend zat hai weer ais as n old kereltje in n hörntje van t kroegie. n Koppeltje soldoaten, glad uut de kedde, zedde d’haile boudel doar op de kop.

Sjonge, wat muiken dij soldoaten doar n kantoor! En wat gingen der n sloten bier deur! Olle Frits wos mor aal te goud woar of dat op uutdraaien zol Dommeel mos t gelag betoald worden! En dij aine soldoat, dij aal mor rondjes geven dee, haar ja gain noagel op zien gat te kraben. Dat kon ja nooit goud oflopen! En dizze soldoat was nou net de man, dij hai al tiedstieden op de körrel haar.

Dou t soldoatenvolk ofraaizen mos kon dij aine soldoat t gelag nait betoalen. Kastelaain was zo flaauw as n porre van hom en hai luit hom nait votgoan, of hai mos n paand achterloaten. t Ainegste doar n soldoat over beschikken kon, was zien soabel. En hai mog hoog springen en hai mog leeg springen, dij soldoat, mor zien soabel bleef bie de kastelaain in de jachtwaaide.

Olle Frits docht: nou zei ik die te groazen nemen, mien jong. Ditmoal ontkomst doe mie nait! Nou bist de pisang!

Aanderdoagsmörgens luit hai omroupen, der zol inspektie holden worden. Dou t soldoatenvolk, de kaptaain der bie, dat heurde, wazzen t aal kloaglaidern van Jeremioa. Ze wazzen ja nog mor zuneg weer nöchtern! En benoam dij aine soldoat zat dik in de penarie. Zunder soabel kon hai ja nait aantreden en woar mos e zo gaauw n aander vandoan hoalen! Mor, eerlek is eerlek, hai was n routerd en nait veur ain gat te vangen. Hai muik zok in draf n soabel van holt! Hai dee dat zó meroakel sekuur, dat je hoast nait zain konden dat t gain echte was.

Doarvandoan kwam t, dat hai mit n gerust gemoud op t appèl stoan dus. Der was gainaine dij zain zol dat hai gain soabel haar!

Mor dou ze goud en wel in t gelid stonden mos de kaptaain, dij zien plicht nait doan haar, veur t front komen. Olle Frits ging tegen hom te keer, zo orbedor en roeg as n Mansfelder, en zee hai kreeg de kop der òf! En aine van zien aigen soldoaten mos t doun. Kaptaain trilde t hemd veur t gat en vruig om genoade. Mor doar wol d’olle Frits nait van waiten.

“Gain sproake van”, zee e, “doe hest straf verdaind en dizze soldoat zel die de kop ofhaauwen mit zien soabel.” En dou wees hai onze soldoat aan. Dij mos dou veur t front komen.

Doar ston hai nou mit zien holten soabel. Doar kon je ja nooit of te nimmer aine de kop mit ofhaauwen. “Ik wol der groag vrij van, Sire”, zee e aan olie Frits, “ik mag ons kaptaain zo aibals geern lieden. Ik kin t nait over mien haart verkriegen.”

Mor olle Frits luit zok nait beproaten: hai mos en hai zol t doun.

Onze soldoat was der euvel mit aan. Hai ston as n juvvershondje op zien bainen te trillen, net zo slim as dij aarme kaptaain.

Mor dou verdriestte hai zok, keek dolle Frits Hek in t gezichte en zee: “As t den toch wezen mout, Sire, den hoop ik dat mien soabel in n stôk holt veraandern mag!” En dou trok hai manhafteg en woest zien soabel… en t was n stôk holt! d’Olle Frits mos der wel om loggen, of e wol of nait. Hai wos ja persies hou dizze vörke in de stoale zat!

Mor hai haar groot respekt veur onze soldoat, dat hai zok der zo goud uutred haar. “Doe bist n loze”, zee hai, “doe waist n keudel bie t schone indje te pakken!” En al strafte olle Frits, de keunenk van t Prusenlaand, voak streng en swoar, hai wos ook van vergeven en belonen.

De kaptaain huil zien kop, mor mos wel slicht soldoat worden.

En d’aigender van d’holten soabel, dij nooit aans west haar as slicht soldoat, dij was nou de nije kaptaain. Hai mos der zulf eerst wat om laggen, mor hai was der toch ook n beetje wies op. Joa, op t lest was hai zo bliede as n sikke dij op kroamverziede gaait!

Zo zai je mor weer: gain lozer goud as minsen, ie kinnen der oapen mit vangen!