In mien jonge joaren woonde der n Hilbrand bie ons op t dorp, n Hilbrand de Vries, n kluze­noar. t Was n aigenoardege, ainzulvege ol-kerel, dij zowat mit gain mìns omgang haar.

Doarom scholden wie hom den ook aaltied uut.

“Spoukie, spoukie Hillebraandje, wied van gat en slap van haandje”, ruipen wie tegen hom.

Wat of t betaikende, dat wozzen wie nait.

Dicht bie hom komen, dat duzzen wie nait, och gunst nee. Over Hilbrand gingen ja de wildste verhoalen rond. Hai zol de wereld bouken hebben en hail geleerd wezen, dat wel.

Mor hai haar ook n revolver. En doar zol hai elk en ain dij te dicht bie hom kwam, of hom uutschol, n koegel mit deur de bainen joagen.

En hai kon spouken oproupen, van dij widde, deurzichtege spouken, dij bie haarfstdag om Hilbrand zien huus tou dreven, in twijdonkern.

Van aal dij verhoalen, doar leufden wie gain spier van. Allain as wie dicht bie Hilbrand in de buurt kwammen, dicht bie zien huus, den wazzen wie der nait zo zeker meer van dat t nait klopte.

Den bleven wie t laifst in d’onderwale noar hom roupen. As hai ais op ons schaiten zol!

Aiglieks woonde Hilbrand ook nait écht bie ons op t dörp: zien huus ston n hail ìnde achteròf.

Wie kwammen der nait voak, doar bie Hilbrand.

Wél as der scheuvelies was, den stoven wie der stoef langs, over t daip. En bie zummerdag gingen wie der ook wel ais hìn. As wie ons op zo’n laange zummeroavend wat verveelden en maal vreten wazzen, den mos de botter geld kosten.

“Spoukie, spoukie Hillebraandje, wied van gat en slap van haandje.” Wie wozzen zulf nait hou wie doar bie kwammen, of wel t bedocht haar. t Was aaltied al zo west.

Hilbrand zien huus was meer n keet. t Dak was verzakt en de nale der van indoekt. t Stookhok, achter t huus, zat gain deure meer veur en de muren stonden schaif en schèl. t Haile spul was volstopt onder n riege fledderbozzen, dij haalf over t dak hìn hongen. Doeknekt en òf, net as ol-Hilbrand, zo ston t huus der bie. Hier kon allain mor n kluzenoar wonen. En n kluzenoar, dat was Hilbrand den ook.

Hai kwam nait voak veur t licht. Wie zaggen hom mainsttieds as n swaarde, spoukachtege schare achter de roetjes hinneweer schontjen.

En n had enkeld moal was Hilbrand bie zien körven mit iemen, veur t huus. Hilbrand haar aaltied n sloatje achter de koezen. Bie t kaauwen luip t broene nat hom in twij grode bogen om de mond noar zien kinne tou. Schounen haar Hilbrand nait, hai luip aaltied op klompen, ook in huus. Om zien stuutsiekoorn boksem zat n taauw. Woarom doar n taauw om zat dat begrepen wie nait. Hai druig ja hupselen. Zol hai mit dij taauw n aander ofsmoren?

Ons ollu wollen t nait lieden dat wie bie Hilbrand om t huus tou struunden en hom uutscholden. d’Ollu van ons kammeroaden net zo min. Zai perbaaierden ons der baange veur te moaken. Zodounde kwam der om de hoaverklap n nij gehaaimzinneg verhoal op batterij. Hilbrand huf mor even mit de vingers te knippen of ale boesjeuden uut t daip kwammen der aanvlaigen. Wie duzzen dou nait meer in d’onderwale votkroepen.

Hilbrand kon mit zien iemen proaten. En as hai dij op ons ofsturen zol, den stakken dij ons dood, alderdeegs nog deur ons goud hìn.

Mor deur aal dij verhoalen wer Hilbrand n hail gehaaimzinnege kerel veur ons, dij ons aantrok, zo as t licht n motvlinder.

Op n nommerdag, zo om en bie de Kerstdoagen, was ik nog even aan t scheuveln goan, de wieke achteruut. t Begon at wat te twijdonkern. d’Ol kwinde van Hilbrand leek veul groter en donkerder as aans, zo van t ies òf.

Ik ruip in de gaauweghaid nog even: “Spoukie, spoukie Hillebraandje, wied van gat en slap van haandje”, zo as wie dat aaltied deden, dou ik mit mien scheuvel in n daipe scheure kwam en mit n bats op de boane smakde. Zó haard, dat ter n dikke poepsteern in t ies schoot.

k Was der mizzelk van.

“Hest die slim zeer doan, mien jong?” kwam der inains n stem. Ik schrok mie zowat dood.

Doar ston ol-Hilbrand ja!

Ik sprong in ainmoal in de bainen en wol der gaauw tussenuut naaien.

Mor mien aine scheuvel was mie deur de smak ofvlogen. Ik kon nait meer van t stee komen.

Ol-Hilbrand kwam ook op t ies. t Haart sluig mie as n röddekeudel.

Ik zag ale spouken en boesjeuden en duvels mit steerten al op mie ofkomen.

Mor ol-Hilbrand was zo vrundelk as wat.

Hai spijde eerst zien sloatje uut; dij sluig mit n klets as n broen, nat bultje op t ies.

“Woar bist aine van, mien jong?”

Ik zee hom t.

“Den bist d’oldste zeker. Ik wos nait dat Job Boer al zokse grode kinder haar.

Haitst zeker van Jan, noar dien grootvoader?”

Dat klopte.

Hou wos dij Hilbrand dat aalmoal.

“Wolst wel n bosschop veur mie doun, Jan mien jong? Wolst we! n pak luzivers mit n pak waxine-lichies bie Jan van der Woude veur mie ophoalen? En den krigst ter n dubbeltje veur, van mie.”

Jan van der Woude was t winkeltje bie ons op t dörp. Veur n dubbeltje wol ik nog wel veul meer doun!

As wie de badde ofdraaiden, den kregen wie n sint. En nou zo mor n hail dubbeltje! En doar huf ik allain mor even veur noar Jan van der Woude tou?

Ik bon mien scheuvel weer onder.          

Ol-Hilbrand telde mie t geld veur de luzivers en de waxine-lichies in d’haand uut. Mit n dubbeltje der bie. “Ik bin der zó weer, de Vries hur!”

n Zetje loater, dou ik der weer aanstoeven kwam, ston ol-Hilbrand mie op daipswale op te wachten.

“Kom der mor even in, mien jong.”

Zol ik dat wel woagen duren? Ik haar hom ja zo voak uutscholden. Net nog ja! Mor ol-Hilbrand zien stem, doar zat gain kwoadhaid in. Ik wuig ter mor op. Hilbrand luip veur mie aan, langs t swienhok en bie de baaide segebokken langs. t Stonk ter aldernoarst.

Bie Hilbrand in t koamertje was t ook n swieneboudel. Dat kon ik, zulfs as kwoajong, mor zó zain, bie t licht van de petrolielaambe.

“Waist woar ik dij waxine-lichies veur neudeg haar?” vruig Hilbrand mie.

Dat wos ik nait.

Hilbrand dee mie t uut de douken. Dat wazzen zien keerzen veur de Kerstdoagen. “Kiek zó.”

En Hilbrand stak twij waxinelichies aine veur aine aan en zedde ze op n poar schuddeltjes op toavel. Dou draaide hai de petrolielaambe leeg.

Hai greep n bouk. t Ainegste bouk dat doar in huus was. Aander bouken wazzen der nait.

Ol-Hilbrand dee zien pedde òf en begon te lezen. t Old verhoal uut Lukas twije. Ik lusterde der noar mit de mond open. Best veurlezen, dat kon Hilbrand nait. Dat kon ik veul beter.

Mor zo as hai t dee, zo eerlieks, mit zoveul aandacht, ik was der inwendeg stil van.

Dit was veul echter as bie ons doomnee of ons meester. Hier was zo’n roege hedder in t veld aan t woord. De baaide sikken mekkerden n poar moal achter t schot. t Licht van de waxine-lichies muik van Hilbrands gezichte wat hail biezunders.

t Wazzen aal rimpels en vollen, om en boven zien roege board mit de baaide broene bogen tebakssap om de mond. Mor toch, zulfs as kwoajong begreep ik, dat t vrouger in Bethlehem net zo goan was.

Dezulfde aarmoudege boudel, n haandjevol hedders, net zoksent as Hilbrand, n poar daaier dij der om tou stonden, dou t Kind geboren was.

Mor ook dezulfde oprechthaid.

Hilbrand, dij mor zuneg lezen kon, mor dij ieder woord, aine veur aine aandachteg pruifde. Ik wait nog dat ik dou dochde dat God wel slim wies mit d’ol-Hilbrand wezen zol.

“Woar hest wel zeten?” vruig ons moeke mie even loater.

“k Heb n bosschop veur Hilbrand doan. En ik heb der n dubbeltje mit verdaind. Kiek mor!”

Ik luit heur mien dubbeltje zain.

“Mor t is doar wel n roege boudel hur, doar bie Hilbrand in huus. k Heb t zulf zain.”

En op t zulf de ogenblik wos ik dat ik heur mor d’haalve woarhaid vertelde.

n Swieneboudel, joa, dat was ter wel. Mor der was óók nog wat aans, wat mooiers.

Mor ik was nait bie machte om dat goud onder woorden te brengen.

En ducht mie, aiglieks wol ik t ook nait.

Aiglieks wol ik t veur miezulf holden, dat Hilbrand en ik, mit zien baaident, dij oavend even dicht bie t Kind van Bethlehem west haren.